PersMedewerkersContactHome
 
 

“Laat niemand in eenzaamheid sterven”

Palliatieve terminale zorg staat in de belangstelling en dat zal in de komende jaren alleen maar toenemen. De druk binnen de professionele gezondheidszorg is groot en de vraag naar aanvullende en ondersteunende hulp aan mensen in hun laatste levensfase én hun naasten groeit.
Wij onderkennen dan ook het grote belang van goede samenwerking tussen de diverse vrijwilligers en professionele zorgorganisaties. De beste garantie voor goede samenwerking is dat de diverse organisaties vanuit een sterke, herkenbare en authentieke visie duidelijke samenwerkingsafspraken met elkaar maken. Daarbij is voor ons van groot belang dat de positie van de vrijwilliger gewaarborgd blijft en dat `aandacht', `nabijheid' en het `er-zijn' de sleutelwoorden kunnen blijven in het werk van vrijwilligers.

Palliatieve terminale ‘zorg’ is de ‘zorg’, of liever gezegd: de aandacht – nabijheid – ‘er-zijn’ voor mensen die gaan sterven. Met deze aandacht wordt begonnen als duidelijk is dat een ziekte niet meer te keren is. Medisch gezien zijn bij deze ‘patiënten’ de inspanningen niet langer gericht op verlenging van het leven maar op verlichting van het lijden en verbetering van de kwaliteit van leven.
De zorg voor terminale patiënten wordt ook wel beschreven als palliatieve zorg. In termen van de World Health Organisation is dit `de actieve totale zorg - lichamelijk, emotioneel en spiritueel - voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en voor degenen die hen omringen. Het doel van deze zorg is het bereiken van de best mogelijke kwaliteit van leven voor zowel de stervende als de familie'. De basisprincipes van deze zorg zijn:

  • sterven: sterven is een normaal levensproces;
  • autonomie: de eigenheid van de mens is het uitgangspunt van de zorgverlening;
  • de naaste sociale omgeving maakt geïntegreerd deel uit van de zorg;
  • empathie als hulpverlening: `er zijn' vanuit een invoelende houding met gepaste afstand;
  • signalering van pijn en ongemakken en ervoor zorgen dat deze zo goed mogelijk bestreden of beheerst worden;
  • integratie van lichamelijke, psychologische, sociale en spirituele aspecten;
  • zorg voor de sociale omgeving;
  • nazorg voor de sociale omgeving;
  • samenwerking tussen alle zorgverleners.

Volgens het organisatiehandboek VPTZ sterft tegenwoordig ongeveer 35 procent van de mensen die overlijden, in het ziekenhuis, 20 procent in een verpleeghuis, 15 procent in een verzorgingshuis en 30 procent thuis *. Op al deze plaatsen wordt palliatieve terminale zorg gegeven door vrijwilligers en professionals georganiseerd in thuiszorg en in palliatieve terminale zorgvoorzieningen, als: Bijna-Thuis-Huis, hospicevoorziening of palliatieve unit of –afdeling in verzorgings-, verpleeg- of ziekenhuis.

Thuis in welzijn
Wij geven zelf lezingen en workshops en organiseren (mini)-symposia op maat over het thema palliatieve terminale zorg, thuis- en hospicezorg;
Wij ondersteunen bij de ontwikkeling en beheer van alle vormen van palliatieve terminale zorgvoorzieningen.

*) IVA-onderzoek: ‘Waar wilt u doodgaan’, universiteit van Tilburg-2005, ISBN 90683554108

Visie professionals ondersteunen vrijwilligers
Vanuit een authentieke inspiratie en levend in een wereld waar aandacht een schaars goed is geworden en de eenzaamheid toeneemt; waar de angst en de terreur de dagelijkse agenda beheersen en de vrije meningsuiting op straat wordt gevloerd; beschrijft Geert Mak in zijn boeken dat het de sociale samenhang eerder versterk dan verzwakt *. Waarden als , intimiteit, gezelligheid en beslotenheid lijken in het openbare leven verdwenen, maar ik kom ze wel weer tegen binnen het vrijwilligerswerk.
Veel vrijwilligers binnen de palliatieve terminale zorg hebben vaak een persoonlijke ervaring als motivatie om zich beschikbaar te stellen voor de medemens.
Voor mij was mijn ervaringen bij de dood van mijn vader uiteindelijk de aanleiding om mij in te zetten voor mensen in hun laatste levensfase.
Ook in de professionele zorg, en zekere bij de wat oudere medewerkers, kom je dezelfde authentieke waarden en compassie op de werkvloer nog tegen. Wie herinnert zich niet de tijd dat de wijkverpleegkundige nog de ‘burgemeester’ in de wijk was, niet alleen bezig met zorg maar ook betrokken bij het sociale leven in de wijk; een bakermat van vertrouwen en saamhorigheid.
Omwentelen betekent voor mij: me voortdurend herinneren dat niet iedere vraag een zorgvraag is maar in eerste instantie een behoefte uitdrukt.
Omwentelen in mijn dagelijkse werk drukt zich dat ook uit in het benadrukken van de ‘omdraaiing’ in het uitdragen van het paradigma dat professionals vrijwilligers dienen te ondersteunen.

Thuis in welzijn,
Wij begeleiden en coachen visieontwikkeling binnen organisaties en ondersteunen in de strategische vertaling en operationele samenwerking tussen vrijwilligers en professionals

*) Met name het boek: ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’,1996,2004 Geert Mak ISDN 9025421881

 

Samenwerken in ketenzorg essentieel
Voor de mens in laatste levensfase is ketenzorg van groot belang. Er is geen tijd te verliezen aan bureaucratische onderhandelingen over de zorgverlening. Mensen in de terminale fase en hun familie vinden het belangrijk om snel zorg en de beschikking over hulpmiddelen te krijgen. Daarnaast vraagt een terminale zorgvraag om flexibiliteit en continuïteit *. De ketenregie is in handen van de terminale mens zelf en diens naasten. Dat vereist een grote mate van transparantie in de keten. Zorgverleners hebben zich de laatste jaren met steun van VWS georganiseerd in een palliatief netwerk. Ook vrijwilligers gaan steeds meer participeren in deze netwerken: de palliatieve keten. Doelstelling van veel netwerken is afstemmen van zorg, consultatie en deskundigheidsbevordering. Er is nog wat werk aan de winkel tav het professionaliseren van de palliatieve keten.
De volgende problemen zijn gesignaleerd in deze palliatieve netwerken:

  • Zorgvragers en zorgverleners hebben geen compleet overzicht van de mogelijkheden
  • Zorgverleners informeren zorgvragers op basis van hun eigen opvattingen
  • Zorgverleners tonen betrokkenheid en voelen zich onmachtig
  • Voorzieningen worden niet als keuzemogelijkheid gepresenteerd
  • Het totaal aan voorzieningen functioneert niet als een sluitend netwerk
  • Een regiovisie ontbreekt vaak
  • De locatie van verblijf bepaald kwaliteit van zorg en informatie
  • Financiering en regelgeving zijn niet ondersteunend

De regionale palliatieve ketens kunnen beter gaan presteren door gericht ketenmanagement waarbij de regio afspraken gaat maken tav ketenregie, ketenstrategie, management van medewerkers, management van ketenmiddelen en management van ketenprocessen.

Thuis in welzijn,
Wij kunnen bestaande palliatieve netwerken ondersteunen bij de ketenontwikkeling, en ontwikkelen c.q. begeiden operationele samenwerking tussen vrijwilligers en professionals.

*) Franke en Willems, 2000, Palliatieve zorg vandaag en morgen: feiten, opvattingen en scenario’s

Scholingsprogramma’s op maat
Belangrijke uitgangspunten:

  • Het werk in de terminale thuis- en hospicezorg is persoonlijk en heeft als identiteit het `er-zijn'. De persoon van de vrijwilliger/verzorgende is instrument voor het `er-zijn' voor de stervende en diens mantelzorgers. Dit loopt als een rode draad door de hele scholing.
  • De vrijwilliger/verzorgende werkt `solitair' bij de stervende thuis, en in `samenwerking' in het hospicehuis of palliatieve unit. Voor de saamhorigheid en het groepsverband is een cursus of training een belangrijk bindmiddel.
  • Het begeleiden van stervenden en het aandacht geven aan de geestelijke en lichamelijke aspecten van het stervensproces vereisen specifieke aandacht; om een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van de begeleiding richt de scholing zich op de ontwikkeling van processen rond sterven en dood.
  • De opleiding biedt mensen die zowel vrijwillig als beroepsmatig met rouw- en
    stervensprocessen in aanraking komen, een mogelijkheid om hun persoonlijke visie te verbreden en van daaruit de begeleiding zo goed mogelijk vorm te geven *.

De basis van de scholing bestaande uit:

  • Inzicht krijgen in de eigen visie omtrent leven en sterven;
  • Inzicht in rouwverwerkingsprocessen en omgaan met rouw;
  • Inzicht in effectief en ineffectief denken, voelen en handelen;
  • Communicatietechnieken, luister- en gespreksvaardigheden zijn voor vrijwilligers en professionals gelijk. Het verschil zit in de mate van diepgang, verschil van verantwoordelijkheden en toepassing van specifieke gespreks)technieken. Tevens zal bij de professionals extra gekeken worden naar communicatieve vaardigheden ten aanzien van professionele hulpverleners en nabestaanden.

NB Voor de nadere invulling van scholingsprogramma’s voor mensen die werken binnen de palliatieve terminale zorg is het van belang om helderheid te verschaffen over o.a. de volgende punten

  • Visie en uitgangspunten van werken, ook mede afgestemd met de missie & en de Waarden van de organisatie.
  • Specifieke visieopvatting over vrijwilligerswerk, en/of amenwerkingsverhouding tussen professionals en vrijwilligers.
  • Wat zijn de overwegingen om het professionele team en de vrijwilligers een cursus aan te bieden, en bestaat de mogelijkheid om ook een deel gemeenschappelijk te organiseren.

Thuis in welzijn
Wij ontwikkelen, organiseren en implementeren scholing in de palliatieve terminale zorg voor vrijwilligers, professionals en in onderlinge samenhang aan beide groepen gezamenlijk en op maat voor de betreffende organisatie.

*) Vrij uit: “Laat niemand in eenzaamheid sterven, Jan Ruyten/Maarten de Gouw, De Toorts-2001, ISBN 906020797I

Gezonde bedrijfsvoering binnen palliatieve zorgvoorzieningen realiseerbaar!
Op dit moment zijn er met grote waarschijnlijkheid zo’n 288 Palliatieve Terminale Zorgvoorzieningen, en nog een veertigtal in oprichting. Circa veertig procent betreft zelfstandige voorzieningen, als Bijna-Thuis-Huizen en Hospices, en zestig procent is gelieerd aan een grotere gezondheidsinstelling als een verpleeg- of verzorgingshuis. 57% van de Palliatieve Terminale Zorgvoorzieningen, ervaart problemen op het financiële vlak *.

Enkele belangrijke oorzaken voor niet toereikende financiering zijn o.a.
• de ‘hotelkosten’ (huisvesting, verblijf en voeding)
• personeelskosten
• afhankelijkheid van giften & donaties die onzeker zijn

Thuis in welzijn
Wij analyseren, adviseren, ontwikkelen en implementeren bedrijfsvoeringconcepten op maat voor palliatieve terminale zorgvoorzieningen, gericht op een (meerjaren) gezond financieel beleid.
Vanuit de visie ‘Professionals ondersteunen vrijwilligers’ en op grond van specifieke expertise /ervaring op het gebied van fondsenwerving en kennis van (landelijke) subsidieregelingen.

Palliatief-September 2006 - Peel en Maas
Paliatief-Juli 2006 - VPTZ

*) Monitor Palliatieve Zorg, rapport 2006, NIVEL